Agressie op de werkvloer

In een tijd van verharding en waarin de heersende gedachte is dat dat je vooral tegenover elkaar moet staan in plaats van naast elkaar, wordt het niet eenvoudiger. In de politiek lijkt de inhoud soms van ondergeschikt belang en moet er ‘op de persoon gespeeld’ worden. Na grensoverschrijdende uitingen op social media volgt in veel gevallen de argumentatie waarom je wél dit soort beledigingen zou mogen uiten. Scholen krijgen als minisamenleving soms ook te maken met (verbale) agressie en het valt niet altijd mee om hier op een passende manier op te reageren.

Onderzoek

Het Arbeidsmarktplatform PO voerde een verkenning sociale (on)veiligheid uit en constateerde dat ongeveer 16 procent van de medewerkers binnen het primair onderwijs ongewenst gedrag heeft ervaren. Het betreft vooral verbale agressie vanuit ouders of leerlingen. Verder geeft één op de tien respondenten aan dat het vaak tot zeer vaak voorkomt. Het onderzoek geeft bij de vragen rondom agressie geen helderheid over wat de tijdsspanne is. Of je die agressie ervaart binnen een periode van één, drie of vijf jaar of binnen je volledige onderwijscarrière, is nogal een verschil.

Je kunt sowieso vragen stellen over de onderzoeken en de percentages. Een organisatie die trainingen aanbiedt (en dus een commercieel belang heeft), baseerde zich op een onderzoek van DUO uit 2022. Een kwart van de leerkrachten (of van de respondenten) kreeg te maken met verbaal geweld en/of verbale intimidatie door ouders. Hoe de percentages ook zijn, het zal je maar overkomen!

Schaamte

Het is ingewikkeld om transparant te zijn over (verbale) agressie op de werkvloer. In een tijd van krapte op de arbeidsmarkt voelt een onveilige werkplek niet direct als unieke kans om lekker aan de slag te gaan.

Wie wil er nou werken op een plek waar ouders de ouder-app lijken te verwarren met Facebook en compleet leeglopen als het broodtrommeltje halfvol mee terugkomt naar huis? En wie voelt zich geroepen om het verschil te maken op een school waar meerdere ouders een school- en pleinverbod hebben? Hoe sterk moet je in je schoenen staan om het contact met ouders (tijdelijk) te verbreken, terwijl je weet dat dit een verschrikkelijke situatie is voor het kind? Is dit een onderwerp waar het over gaat tijdens een sollicitatieprocedure?

Duidelijke kaders en regels

Of je nu de boeken van Anton Horeweg, Bert Wienen, Kees van Overveld of Tom Bennett (in het Nederlands vertaald door Gert Verbrugghen) leest, uiteindelijk gaat het op school om duidelijke verwachtingen en kaders, en om een hoge mate van voorspelbaarheid. Dat geldt voor leerlingen, voor teamleden en dus ook voor ouders. Helder bepalen hoe het contact verloopt, geeft kaders voor wat wel en niet gewenst is. En het zou niet uit hoeven maken om welke school of populatie het gaat, omdat fatsoens-normen universeel zijn. In onze schoolgids staat iets over een anti-agressieprotocol, maar tijdens de informatieve kennismaking waarbij ouders bepalen of zij hun kind al dan niet bij ons inschrijven, geven we ook aan dat er op school soms fouten worden gemaakt en daar altijd over gesproken kan worden.

Natuurlijk is het logisch dat je in de rol van ouder als een tijger vecht om ervoor te zorgen dat je kind niets tekortkomt. Maar daarbij spreken we ook uit dat het team keihard werkt om elk kind de maximale kans te bieden, en het zich niet onveilig mag voelen vanwege uitingen van ouders. Dit onderdeel wordt tijdens de intake altijd heel expliciet besproken.

‘Als schoolleider ben je verantwoordelijk voor een veilige schoolomgeving en een veilige werkplek voor iedereen binnen het pand’

Naar aanleiding van een traject rondom ouderbetrokkenheid 3.0 besloten we (al heel lang geleden) op school jaarlijks te starten met kennismakingsgesprekken om zo een positief fundament te leggen voor het nieuwe schooljaar. Tijdens dat gesprek maak je met ouders afspraken over hoe er contact gelegd kan worden als er iets is. Is bellen fijn? Is het fijner om via een ouder-app even een berichtje te sturen? Is het handig om snel te schakelen tijdens het ophaalmoment? Op dat moment wordt ook duidelijk gemaakt dat lange overdrachten aan het begin van de dag niet mogelijk zijn, omdat we dan moeten starten met het onderwijs.

En in de eerste ouderbrief staat bovendien dat leerkrachten niet de hele dag verbonden zijn met de ouder-app en dat tussentijdse opmerkingen, vragen en suggesties pas ergens na de lesdag gelezen worden.

En als het dan toch misgaat?

We zijn niet bang om op te schalen om de leerkracht buiten de vuurlinie te krijgen. Bij een boos bericht in de ouder-app wordt dit door de leerkracht gedeeld met de intern begeleider of directie, waarna aan ouders duidelijk wordt gemaakt dat deze communicatie onwenselijk is en dat de schoolleiding toegevoegd wordt aan het gesprek. Vanaf dat moment gaat de communicatie niet meer via de leerkracht. Soms volstaat een telefoongesprek waarbij er begrip is voor emotie (want het zijn tenslotte tijgers) maar dat dit nooit een reden mag zijn om wangedrag te vertonen.

Bij herhaling volgt een pleinen schoolverbod. Hier wordt de ouder schriftelijk van op de hoogte gebracht. Dat de wijkagent van de maatregel op de hoogte wordt gebracht, geeft zo’n maatregel extra gewicht. Het is verdrietig dat een leerling op dat moment de dupe is van deze maatregel, maar op deze manier zorgen we ervoor dat andere leerlingen en hun leerkrachten op een veilige en prettige manier naar school kunnen. Soms leidt een schoolverbod tot de keuze om een andere school te gaan zoeken, maar soms werkt zo’n afkoelperiode ook prima.

Het wordt pas echt lastig als een ouder hardleers blijkt. Een oneindig school- en pleinverbod is juridisch niet houdbaar en als de leerling geen gekke dingen heeft gedaan, zijn er eigenlijk geen gronden om een leerling te verwijderen. Aan de andere kant ben ik van mening dat je als onderwijslocatie in eerste plaats verantwoordelijk bent voor het onderwijs aan de leerlingen, en dus niet voor de zorg voor ouders die zich niet aan jouw huisregels kunnen houden. Hoeveel tijd, gesprekken en berichten moet je besteden aan zaken die uiteindelijk geen enkele toegevoegde waarde hebben voor het onderwijs waar jij voor moet zorgen?

Afgelopen jaar kwam de onderwijsgeschillencommissie met een uitspraak waarbij het wel degelijk mogelijk is om een leerling te verwijderen bij wangedrag van de ouder(s). Natuurlijk zijn er dan alleen maar verliezers, maar als schoolleider ben je verantwoordelijk voor een veilige schoolomgeving en een veilige werkplek voor iedereen binnen het pand. En dat vraagt om duidelijke keuzes.