Lezen centraal: 'Zien lezen, doet lezen'
Echte leesjuffen, dat zijn Meta Oudshoorn en Marjolein van der Aar van De Triangel in Weesp. Waar eerst het half uur lezen aan het begin van de dag nog gebruikt werd om koffie te halen en rustig op te starten, pakken ze het nu heel anders aan. En met succes: hun leerlingen lezen beter dan ooit en dat terwijl de leesprestaties in Nederland onder druk staan.
In veel klaslokalen krijgt lezen niet de aandacht die het verdient. Het wordt vaak gezien als een moment waarin de leerkracht nog even snel kan kopiëren of koffie kan halen. Volgens Meta is dat een gemiste kans. ‘Als je lezen echt als een vak ziet en ook laat zien dat het belangrijk is, worden de kinderen beter in lezen en leren ze ook iets bij. Want lezen is ook leren. Neem lezen als vak net zo serieus als andere vakken. Het is belangrijk dat je de kinderen op een goed niveau krijgt.’
Een nieuwe aanpak
Kinderen op een goed niveau krijgen, dat lukt Meta en Marjolein sinds ze het roer hebben omgegooid. De eerste stap die ze namen was simpel, maar belangrijk: zelf kinderboeken lezen. ‘Er zijn zoveel mooie boeken’, vertelt Marjolein. ‘Als je ze zelf kent, kun je leerlingen ook echt helpen om het juiste boek te vinden.’
Sinds deze omslag is het lezen in de klas veranderd. Tijdens het leesmoment lezen Meta en Marjolein zelf ook. Ze geven boekentips, begeleiden leerlingen en gaan soms met ze naar de bibliotheek om boeken uit te zoeken. ‘Na de herfstvakantie ken je de kinderen vaak wel goed genoeg om ze gericht te helpen’, zegt Meta. ‘Dan kun je echt bedenken welke boeken bij het kind passen.’ Het resultaat is dat leerlingen meer lezen, uitdagendere boeken kiezen en meer leesplezier ervaren.
Het belang van lezen
Volgens Meta is lezen de basis van alles wat je doet op school. ‘Het hele Nederlandse onderwijs is erg talig. Zelfs rekenen. Als je een verhaalsom moet oplossen en je begrijpt de tekst niet, dan kun je de som niet oplossen.’
Daarnaast is lezen ook belangrijk voor de persoonlijke ontwikkeling van kinderen. ‘Door boeken te lezen ontwikkelen ze empathie’, zegt Marjolein. ‘Zo leren ze zich inleven in andere mensen en situaties.’ Ook helpt het bij het opdoen van kennis en het leggen van verbanden. Als ze bijvoorbeeld een les over de Tweede Wereldoorlog krijgen, zullen ze daarna een leesboek over dit onderwerp ook beter begrijpen.
Lezen door alle vakken heen
In hun klassen hebben Meta en Marjolein lezen door de hele schooldag verweven. Ze koppelen lezen bewust aan andere vakken. Een geschiedenisles over de Franse Revolutie? Daar past een boek bij. Een taalles over aanhalingstekens? Hierbij kan een fragment uit een verhaal gebruikt worden. ‘Zo komt alles samen’, vertelt Marjolein. ‘Kinderen onthouden het op die manier ook veel beter.’
Daarnaast lezen ze hun klassen voor. Ook in de bovenbouw is dit waardevol. ‘Ze hangen aan je lippen en vinden het vaak het beste moment van de dag’, zegt Meta. ‘Het zorgt voor rust, betrokkenheid en saamhorigheid. Daarnaast kun je ook thema’s uit het boek gebruiken om een gesprek te beginnen met de leerlingen. Zo kan er een heel mooi verhaal ontstaan in de klas.’
Een fijn bijkomend effect van deze aanpak is dat ze geen begrijpend lezen meer hoeven te geven. Volgens Meta is dat niet meer nodig. ‘Door veel te lezen en het in de lessen te verwerken, ontwikkelen de kinderen de nodige vaardigheden.’
Leesclub en Instagram
Wat in de klas begon, groeide uit tot iets groters. Meta en Marjolein delen hun aanpak en boekentips via hun Instagramaccount @liefdevoorkinderliteratuur. Hiermee inspireren ze steeds meer leerkrachten. In eerste instantie vonden ze het leuk om wat te delen over hun manier van lesgeven, maar na een tijdje merkten ze dat andere leerkrachten de tips ook echt gingen gebruiken. Toen drong het besef door dat ze niet alleen hun eigen leerlingen hielpen meer leesplezier te krijgen, maar ook kinderen door heel het land. Hierdoor komen er nu veel leuke dingen op hun pad. Ze geven nu bijvoorbeeld lezingen op scholen. ‘We vertellen hoe we begonnen zijn en wat er veranderd is’, zegt Marjolein. ‘Hoe we onze school aan het lezen hebben gekregen en hoe andere scholen dit ook kunnen toepassen.’
Daarnaast organiseren ze de Weesperleesclub voor leesbevorderaars, waar iedereen welkom is: leerkrachten, studenten en andere geïnteresseerden. Tijdens bijeenkomsten praten ze over boeken en leesbevordering. Ze nodigen ook een schrijver uit. Volgens Meta werkt de leesclub erg inspirerend.
Ook begeleiden ze allebei een boekenclub voor leerkrachten binnen hun schoolbestuur, waarin kinderliteratuur centraal staat. De impact hiervan is merkbaar. ‘Het is een soort olievlek’, zegt Meta. ‘Steeds meer scholen gaan hiermee aan de slag en beginnen hun eigen leesclub. Dan vragen ze ons om advies.’
Tips voor leerkrachten
Het leesplezier in de klas verhogen kan klein beginnen. Bij Marjolein in de klas begon de verandering toen ze zelf een kinderboek had gelezen. ‘Ik had De brief voor de koning met de actie “Geef een boek cadeau” gekocht. Toen ik na de zomer een leerling in mijn klas dat boek zag lezen, raakten we erover aan de praat. De jongen naast hem luisterde mee en wilde daarna het boek ook wel lezen. Zo is het een beetje begonnen: ik zag wat ik kon doen en ben steeds meer kinderboeken gaan lezen.’ Het viel Meta op dat haar leerlingen slecht lazen. Ze besloot het goede voorbeeld te geven en zelf te gaan lezen. ‘Zien lezen, doet lezen.’
‘Als je lezen niet leuk vindt, heb je het goede boek nog niet gevonden’
Voorlezen is ook belangrijk. Wat verder goed werkt is om een boek voor te lezen en de klas mee te laten lezen. ‘Als er een campagne is zoals “Heel de klas leest” of “Geef een boek cadeau”, kopen we meteen dertig van die boeken. Dan kunnen we met de hele klas hetzelfde boek lezen. Dat is heel goed voor de leesvaardigheid en de saamhorigheid’, vertelt Marjolein.
Het is vooral belangrijk om het juiste boek voor de leerling te vinden. Dat zorgt ervoor dat een leerling lezen leuk gaat vinden. ‘Ons motto is: als je lezen niet leuk vindt, heb je het goede boek nog niet gevonden. Je kunt iedereen aan het lezen krijgen, als je maar het juiste boek vindt.’
