Wat raften en lesgeven met elkaar gemeen hebben

Een aantal jaar geleden kreeg ik als startende leraar een van de beste onderwijstips uit onverwachte hoek. Tijdens een zomervakantie in Slovenië gingen mijn vriend en ik raften op de Soča-rivier. Onze gids was een soort Sloveense Tarzan in een wetsuit, mét ruige baard en een bandana om zijn lange haar. Het was een zonnige zomerdag en we deelden onze raft met vier andere avonturiers.

We waren nog geen tien minuten onderweg toen Tarzan zei dat hij hoopte dat het ging regenen. Regendruppels op de rivier hadden volgens hem iets magisch. Zelf zag ik dat anders. Als ik zeiknat had willen koukleumen in een bootje, was ik wel gaan kanoën in de Biesbosch. Na een uurtje trok de strakblauwe lucht langzaam dicht. Grijze wolken pakten zich samen boven ons hoofd. Onze gids stuurde ons soepel door de stroming en gaf duidelijke instructies. We waren een geweldig team. Als het nu ook nog ging regenen, dan kon deze dag helemaal niet meer stuk, merkte Tarzan op. Langzaam voelde ik mijn houding ten opzichte van het weer veranderen. Die regendruppels op het water, die klonken fantastisch.

Verwachtingsvol keek ik tijdens het raften steeds even naar de lucht. Een half uur voor het einde brak de hemel open en tikten de druppels op het water. Daar zaten we dan, met zeven volwassenen, te juichen om die eerste spetters. Tarzan had helemaal gelijk. De regen maakte de ervaring compleet.

Na afloop vroeg ik hem of hij op voorhand al wist dat het zou gaan regenen. ‘Natuurlijk wist ik dat’, lachte hij. ‘Ik heb vijf sterren op TripAdvisor nodig. En ik heb geen invloed op het weer, maar wel op jullie beleving ervan.’ Die opmerking is me altijd bijgebleven.

Twee maanden later kreeg ik de kans om de les van mijn raftgoeroe zelf uit te proberen, tijdens een schoolreis naar Drievliet. Er werd al heel de week regen voorspeld. Echt Hollands herfstweer, zeggen we dan. Ik begon mijn klas alvast voor te bereiden, en zei vol overtuiging: ‘Ik hoop dat het vrijdag regent, want dan is het lekker rustig en zijn de rijen bij attracties kort’. Op maandag keken mijn leerlingen nog een bee tje beduusd. Op woensdag werd er al instemmend geknikt. En op donderdag zeiden leerlingen het zelf: ‘Ik hoop zo dat het morgen gaat regenen, juf!’

Op vrijdag kon mijn klas haar geluk niet op. We stonden in de rij voor de Formule X toen de eerste druppels vielen. Gejuich, high fives, pure blijdschap. ‘Hoe doe je dat?’ vroeg een juf van een andere school verbaasd, terwijl achter haar twee leerlingen huilden en een derde beteuterd vertelde dat ze haar poncho was vergeten. Ik ben de les van mijn Sloveense held nooit vergeten. En inmiddels ken ik de wetenschappelijke onderbouwing erachter. We weten al decennia dat wat een leraar zegt en doet, grote invloed heeft op hoe leerlingen een les ervaren en wat ze eruit halen (Brophy & Good, 1986; Hattie, 2013; Stronge et al., 2015). Tijdens lesbezoeken voor Wetenswaardig zie ik dit keer op keer in de praktijk. Zo kun je een les beginnen met enthousiasme (‘Kijk eens naar deze foto’s. We gaan vandaag leren hoe het noorderlicht ontstaat’) of met nadruk op de verplichting (‘Dit moet je kennen voor de toets’). Bij wie stap jij liever in de raft?

‘Ik hoop zo dat het morgen gaat regenen, juf!’

Goede leraren wakkeren nieuwsgierigheid aan tijdens kennisrijke lessen. Ze helpen leerlingen om de wereld beter te begrijpen en laten zien hoe mooi het is om iets nieuws te leren. Ze leren hun klas dat je kunt juichen voor de regen, in plaats van ervoor te schuilen.

Wat je zegt en doet in de klas, bepaalt hoe leerlingen leren. Maak hier gebruik van. En ga deze zomer vooral naar Slovenië. Hopelijk gaat het regenen.