Inclusief onderwijs draagt ook bij aan betere basisvaardigheden
Onderwijs waarbij alle kinderen en jongeren dicht bij huis, volwaardig en gelijkwaardig toegang hebben tot een inclusieve leeromgeving, waarin zij zich samen ontwikkelen en samen leren en participeren. Dat is de definitie van inclusief onderwijs die Judith Tielen hanteert, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De Liniaal legt haar zes vragen voor over de beoogde transitie naar inclusief onderwijs.
Als het aan de overheid ligt, hebben in 2035 de meeste scholen de overgang naar inclusief onderwijs gemaakt. Waarom is inclusief onderwijs van belang?
‘Onderwijs betekent: vooruitgang. En daar heeft ieder kind recht op. Ook als er extra ondersteuning nodig is. Dat staat ook in internationale verdragen: onderwijs is een universeel recht.
Met inclusief onderwijs werken we aan goede scholen voor iedereen. Ik geloof namelijk dat iedereen ervan profiteert als kinderen dicht bij huis naar school kunnen met leeftijdsgenootjes en daar les krijgen van bekwame leraren, met de onderwijsondersteuning die nodig is. Dat weten we uit onderzoek en dat heb ik zelf ook gezien op verschillende scholen door heel het land. Inclusief onderwijs heeft een positief effect op de cognitieve en sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen met en zonder een beperking.
‘Met inclusief onderwijs werken we aan goede scholen voor iedereen’
Daarom zet ik in op de transitie van regulier en passend onderwijs naar inclusief onderwijs. De visie daarbij is dat – in 2035 – alle kinderen onderwijs krijgen op een school dicht bij huis met de ondersteuning die nodig is, vormgegeven vanuit een sterk schoolklimaat en een goede pedagogische basis. Op school én daarbuiten.’
In uw brief aan de Kamer van 20 mei lees ik dat het aantal kinderen dat gespecialiseerd onderwijs volgt, groeit. Daar lijkt dus behoefte aan te zijn. Waarom moet het speciaal onderwijs dan afgebouwd worden?
‘Vooropgesteld: voor kinderen die dat nodig hebben blijft speciaal onderwijs beschikbaar, zo kort als mogelijk en zo lang als nodig. Dat kan een aparte klas zijn, een afdeling binnen een inclusieve school of een aparte locatie. We zorgen ervoor dat de kennis en ervaring van het gespecialiseerd onderwijs wordt ingezet op inclusieve scholen.
Het is de bedoeling dat binnen het regulier onderwijs meer kinderen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Leerkrachten uit het regulier en het speciaal onderwijs werken op een inclusieve school samen als één team. Reguliere scholen en scholen voor gespecialiseerd onderwijs kunnen al makkelijker samenwerken wanneer zij gebruikmaken van de mogelijkheden die de beleidsregel “Inclusieve leeromgeving” nu al biedt.
Door meer en sterkere samenwerking tussen regulier en gespecialiseerd onderwijs kunnen meer leerlingen met en zonder extra ondersteuningsbehoeften samen naar school gaan en profiteren van dezelfde onderwijsmogelijkheden.’
Uit een enquête van de Algemene Onderwijsbond blijkt dat veel leerkrachten zich zorgen maken om de overstap naar inclusief onderwijs. Ze vrezen meer onrust in de klas, een nog hogere werkdruk en zorgverlenende taken die hun functie overstijgen. Zijn dat terechte zorgen?
‘De weg naar inclusief onderwijs brengt veel veranderingen met zich mee. Dat veel leraren vragen en zorgen hebben, snap ik dan ook goed. Die zorgen neem ik serieus.
Deze route is namelijk alleen mogelijk met goede ondersteuning voor leerlingen én voor leraren. In de klas, in de school en in het ondersteuningsnetwerk om de school heen. Juist door de plannen samen met het onderwijsveld te maken, zorgen we ervoor dat we goed blijven aansluiten bij de dagelijkse praktijk. Daarbij willen we niet alleen samenwerken met de vertegenwoordigers van alle betrokkenen en de partners om de school heen, maar ook met diegenen die dit aangaat zelf: leraren, schoolleiders, ouders en leerlingen.
De komende periode ga ik daarom aan de slag met iedereen uit de onderwijssector voor een plan om toe te werken naar inclusief onderwijs.’
Sommigen zijn bang dat de invoer van inclusief onderwijs een verkapte bezuiniging is. Is dat zo?
‘Inclusief onderwijs vraagt om het anders organiseren van goed onderwijs en om intensieve samenwerking vanuit een gedeelde visie, over de grenzen van onderwijs, jeugdhulp en zorg heen.
Hoe we geld daarin gaan verdelen is onderdeel van het transitieplan. Centraal daarbij staat de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat het geld naar de leerlingen toe gaat die het nodig hebben. Daarnaast kan de transitie naar inclusief onderwijs tijdelijk extra kosten met zich meebrengen. Ook deze transitiekosten brengen we in kaart.’
In welke stappen en fases wordt het inclusieve onderwijs de komende tien jaar gerealiseerd en geïntegreerd? Is dat haalbaar in zo’n periode?
‘Inclusief onderwijs vraagt om een klimaat en ondersteuningsstructuur in de klas waarin iedereen zich gezien weet, ongeacht wat hij nodig heeft. Dat vraagt om fundamentele veranderingen op verschillende niveaus en binnen verschillende domeinen.
De maatstaf voor het realiseren van deze ambitie komt voort uit vijf doelstellingen uit het beleidskader inclusief onderwijs: alle kinderen zijn welkom op een school dicht bij huis; er is goede ondersteuning voor kinderen en schoolteams; alle kinderen leren en ontwikkelen zich; kinderen, hun ouders en het schoolteam hebben volwaardig en gelijkwaardig toegang tot een inclusieve leeromgeving; alle kinderen participeren.
Omdat we weten dat je dit niet van de ene op de andere dag realiseert, stellen we samen met alle betrokken partijen een transitieplan op in drie fases in de periode 2027-2035, waarin deze doelstellingen uitgewerkt staan in acties en meetbare opbrengsten. Dit wordt iedere drie jaar – in 2029, 2032 en 2035 – samen met betrokkenen uit het veld herijkt.
Momenteel ligt de nadruk op het versterken van de ondersteuning voor leraren en leerlingen en het vergroten van de professionele capaciteit van schoolteams. Daarnaast werken we aan noodzakelijke randvoorwaarden zoals huisvesting, wetgeving, bekostiging en toezicht. Er worden nu ook al stappen gezet. Meer dan 100 scholen werken aan een betere samenwerking via de beleidsregel “Inclusieve leeromgeving” en er is een groeiende groep “voorloperscholen” die laat zien dat inclusief onderwijs in de praktijk mogelijk is en goede resultaten oplevert. Omdat de transitie tijd vraagt, blijven we ook investeren in het verbeteren van de huidige ondersteuning. Zo werken we verder aan onder andere zorgplicht, doorzettingsmacht, een landelijke norm voor basisondersteuning, meer uniformiteit tussen samenwerkingsverbanden en het terugdringen van schoolverzuim. Daarmee zorgen we dat maatregelen op de korte termijn bijdragen aan een inclusieve leeromgeving op de lange termijn.’
‘Juist door de plannen samen met het onderwijsveld te maken, zorgen we ervoor dat we blijven aansluiten bij de dagelijkse praktijk’
Een andere zorg die leeft, en die ook in het coalitieakkoord 2026-2030 benoemd wordt, is dat kinderen steeds minder goed kunnen lezen, rekenen en schrijven. Nederland blijft achter op internationale lijsten zoals PISA. Ook de Europese Commissie sloeg alarm in het landenrapport van afgelopen juni. Is het dan niet beter om eerst in te zetten op het op orde brengen van de basisvaardigheden, in plaats van op inclusief onderwijs?
‘Het is wat mij betreft niet of-of maar en-en. Het verbeteren van de basisvaardigheden is een topprioriteit. Daar werken we stap voor stap aan via het “Masterplan basisvaardigheden”. Inclusief onderwijs draagt daar ook aan bij. Door bijvoorbeeld een sterk pedagogisch-didactisch klimaat en passende ondersteuning voor kinderen én leraren kan de focus volledig op het lesgeven gelegd worden. Uiteindelijk hebben deze twee opgaven hetzelfde doel: kwalitatief goed onderwijs voor alle kinderen.’
