Minder praten en meer (voor)doen

Het wordt gezegd dat goed communiceren vooral een kwestie is van zo dicht mogelijk langs elkaar heen praten. Dat vind ik grappig, want treffend. Ook in het onderwijs zie ik namelijk dat waar we het gezamenlijk over hebben, weinig overeenkomt met wat we zelfstandig doen. En dat is volgens mij een belangrijke verklaring voor het feit dat veel professionaliseringsactiviteiten weinig effectief zijn.

Praten doen we graag en volop in het onderwijs. Onderwijsonderzoekers voorzien ons van meer dan voldoende jargon. Collective teacher efficacy, formative assessment, scaffolding, en ga zo nog maar even door. Die mooie Engelse termen klinken allemaal spannend en hebben ook hun waarde, maar hoe zien die er nu precies uit in het klaslokaal? Dat is een vraag die gek genoeg vaak onbeantwoord blijft.

Aan het aantal studiedagen en congressen in het onderwijs ligt het niet. Maar laten we eerlijk zijn: nadat leraren ‘lekker zijn gaan zitten’ om ‘zich te laten inspireren’, kletsen ze er wellicht nog even over na, maar halen ze vervolgens hun schouders op. Het probleem is dat veel van dit soort dagen meer ingericht zijn als een vorm van edutainment waarin de status van de spreker en de ‘leuke werkvormen’ belangrijker zijn dan de inhoud. Als leraren de volgende dag het klaslokaal weer in lopen verandert er meestal helemaal niks.

Wat is er wel nodig om tot gedragsverandering te komen? Het antwoord op die vraag is minder spannend. Dat is denk ik ook de reden dat dit in Hollywoodfilms vaak ontbreekt, of op z’n best versneld wordt afgespeeld: veelvuldig doelgericht oefenen, net zolang tot je het beheerst. Wax on, wax off. De realiteit van alledag steekt bleek af in verhouding tot die spannende retorische wereld op zo’n congres, waarvan de sprekers geen enkele verantwoordelijkheid dragen voor het daadwerkelijke resultaat van hun optreden.

‘Studiedagen zijn meer ingericht als een vorm van edutainment’

Onder schrijvers is er een gouden regel: show, don’t tell. Het betekent dat je de lezer het verhaal moet laten meebeleven, in plaats van het verhaal op afstand te vertellen. Deze regel zouden we in het onderwijs volgens mij ook meer kunnen en moeten toepassen. Zo’n spreker weet het misschien allemaal zo goed, maar kan hij of zij het ook eens laten zien?! Doe dat scaffolding of formative assessment eens voor, of laat het op z’n minst een ander voordoen. Dat is ook een vorm van communicatie, maar daar kun je echt niet omheen!